Skutki niedoboru kwasu foliowego w diecie

Kwas foliowy, a właściwie jego suplementacja kojarzy nam się najczęściej z okresem starań o ciążę i samej ciąży – i rzeczywiście, odgrywa on kluczową rolę w tym jakże wyjątkowym dla każdej kobiety okresie, ale nie tylko! Kwas foliowy wpływa na wiele istotnych kwestii w organizmie, a jego niedobór może przyczyniać się do powstania lub pogłębienia wielu chorób. W dzisiejszym artykule dowiesz się, jak ważna jest jego podaż i kiedy szczególnie należy rozważyć dodatkową suplementację.

Poznaj nukleotydy dietetyczne polskiej marki NucleoCare – opracowane naukowo kompozycje najwyższej jakości składników wspierające organizm w szybszej odbudowie komórek odpornościowych i błony śluzowej jelit. Wypróbuj nowoczesną suplementację NucleoCare!

Czym tak właściwie jest kwas foliowy?

Kwas foliowy, czyli witamina B9 – jest jedną z najpotrzebniejszych witamin w naszym organizmie. Niestety – większość z nas boryka się z jego niedoborem (w mniejszym bądź większym stopniu). Najpoważniejsze konsekwencje niesie za sobą jednak niedobór kwasu foliowego w ciąży, dlatego tak dużo poświęca się mu uwagi przy okazji planowania rodziny.

Jaka jest rola witaminy B9 w naszym organizmie?

Kwas foliowy:

  • uczestniczy między innymi w procesach syntezy kwasów nukleinowych,
  • odgrywa szczególną rolę w tworzeniu i rozwoju erytrocytów – chroniąc organizm przed anemią,
  • reguluje funkcjonowanie i wzrost komórek organizmu,
  • wpływa na prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, sercowo-naczyniowego i krwiotwórczego,
  • wpływa na poziom homocysteiny, odpowiadając tym samym za ogólny stan naszego zdrowia – wspólnie z witaminą B12 przekształca homocysteinę do metioniny (następnie z metioniny powstaje serotonina i noradrenalina – tzw. hormony szczęścia, które mają wpływ na regulację snu i aktywności w ciągu dnia),
  • ponadto zapobiega również zwiększeniu ilości homocysteiny we krwi – powinna być ona stale utrzymywana na niskim bądź średnim poziomie, co zapobiega pojawieniu się takich chorób jak: miażdżyca, udar mózgu, zawał serca, nadciśnienie, czy niedoczynność tarczycy.
  • wpływa na poprawę płodności,
  • bierze udział w kształtowaniu się cewy nerwowej, z której rozwija się mózg i rdzeń kręgowy dziecka (jej rozwój występuje między 2gim a 4tym tygodniem ciąży), dlatego tak ważna jest suplementacja kwasu foliowego od wczesnych etapów ciąży,
  • na późniejszych etapach ciąży zapewnia z kolei dobry stan naczyń krwionośnych i erytrocytów,
  • w czasie karmienia piersią stymuluje namnażanie komórek w okresie intensywnego wzrostu, a także wraz z innymi składnikami zapobiega rozwojowi niedokrwistości u dziecka.

W jaki sposób rozpoznać niedobór kwasu foliowego?

Niedobór kwasu foliowego może być często mylony z innymi niedoborami lub przypominać objawy innych chorób. Do najczęstszych objawów można zaliczyć:

  • osłabienie,
  • szybka męczliwość;
  • bladość skóry,
  • intensywne wypadanie włosów;
  • suchość skóry;
  • bóle, zawroty głowy;
  • duszności;
  • problemy z pamięcią i koncentracją;
  • utrata masy ciała,
  • bezsenność;
  • przyspieszone bicie serca,
  • lęk i niepokój;
  • wahania nastroju, drażliwość;
  • problemy pokarmowe (zaburzenia trawienia, biegunka, mniejszy apetyt),
  • stany zapalne i pieczenie języka,
  • u dzieci i młodzieży może przyczynić się do zahamowania rozwoju i wzrostu.

 

Większość z powyższych objawów ma związek z rozwojem niedokrwistości megaloblastycznej. Ta postać anemii najczęściej ma związek z niedoborem aktywnej formy kwasu foliowego we krwi. Najlepszą metodą rozpoznania niedoboru kwasu foliowego jest zbadanie jego poziomu w surowicy krwi.

Źródła kwasu foliowego w diecie

Podstawowym źródłem dostarczania kwasu foliowego do organizmu powinna być odżywcza, prawidłowo zbilansowana dieta. Natomiast niestety tutaj pojawia się problem – przyswajanie kwasu foliowego z pożywienia jest utrudnione z uwagi na działanie wielu innych substancji zawartych w warzywach i owocach, dlatego bardzo często zalecana jest dodatkowa suplementacja. W pożywieniu witaminę B9 znajdziemy między innymi w:

  • szpinaku,
  • jarmużu,
  • brokułach,
  • brukselce,
  • pietruszce,
  • szparagach,
  • drożdżach,
  • wątróbce,
  • białej fasoli,
  • żółtku jaja,
  • awokado.

Należy ponadto zaznaczyć, że foliany są szczególnie wrażliwe dodatkowo na obróbkę termiczną oraz na działanie promieni słonecznych, a także kwaśnego pH. Z uwagi na te czynniki ich dostępność z pożywienia jest znacznie utrudniona, a ich straty z produktów spożywczych mogą sięgać nawet 50-80%.

Czy wiesz, że...
nukleotydy są niezbędne
do regeneracji
organizmu? 1,2
Dowiedz się więcej
o nukleotydach dietetycznych
Organizm wykorzystuje nukleotydy w procesach3:
regeneracji tkanek wewnętrznych
odbudowy zasobów układu odpornościowego
odbudowy nabłonka śluzowego4
indukcji układu krwiotwórczego
przy odbudowie komórek skóry (gojeniu ran)5
enzymatycznych i metabolicznych
(tzw. metabolizm energetyczny)6
Przypisy
  1. Carver JD. Dietary nucleotides: cellular immune, intestinal and hepatic system effects. J Nutr. 1994;124(1)(suppl):144S-148S
  2. Van Buren CT, Kulkarni AD, Rudolph FB. The role of nucleotides in adult nutrition. J Nutr. 1994;124(1)(suppl):160S-164S.
  3. Hess J.R., Greenberg N.A.: The Role of Nucleotides in the Immune and Gastrointestinal Systems: Potential Clinical Applications, Nutrition in Clinical Practice, Volume 27 Number 2, April 2012, S: 281-294.
  4. Van Buren CT, Rudolph F. Dietary nucleotides: a conditional requirement. Nutrition. 1997;13(5):470-472.
  5. Gendaszewska-Darmachcorresponding E., Kucharska M., Nucleotide receptors as targets in the pharmacological enhancement of dermal wound healing, Published online 2011 Apr 26. doi: 10.1007/s11302-011-9233-z
  6. Steinberg GR, Kemp BE. AMPK in health and disease. Physiol Rev. 2009;89(3):1025-1078.

Zapotrzebowanie na kwas foliowy

Zalecana dawka kwasu foliowego na dzień to 400 mikrogramów. Warto pamiętać, że przyswajalność syntetycznej formy kwasu foliowego jest większa niż kwasu foliowego zawartego w produktach pochodzenia naturalnego (z uwagi na powyżej opisane). Nie jest zalecane stosowania większych dawek kwasu foliowego niż 1 mg dziennie ( natomiast w większości przypadków zawartość witaminy B9 w preparatach suplementacyjnych mieści się w przedziale 0,4 do 0,8 mg kwasu foliowego).

 

Suplementacja kwasu foliowego – kiedy warto, formy, dawkowanie

 

Zwiększone zapotrzebowanie na suplementację kwasu foliowego występuje między innymi w przypadku kobiet w wieku rozrodczym, kobiet w ciąży i karmiących piersią, a także u osób zmagających się z niektórymi schorzeniami przewodu pokarmowego. Warto tutaj obalić panujący mit, że suplementacja folianami sprawdzi się wyłącznie u kobiet. Jak wykazały badania, suplementacja kwasem foliowym (w dawce 5 mg) wraz z cynkiem (66 mg) może poprawić ilość plemników aż 74%. Ponadto z uwagi na istotne znaczenie kwasu foliowego w przemianach homocysteiny – może przyczynić się do poprawy jakości nasienia. Ma to znaczący wpływ na poprawę płodności u mężczyzn. Dodatkowo suplementacja może okazać się również konieczna u osób palących papierosy i nadużywających alkoholu, a także u pacjentów stosujących niektóre leki (np, przeciwpadaczkowe, przeciwzapalne czy antykoncepcyjne). Maksymalne rezerwy w organizmie kwasu foliowego sięgają jedynie 10 mg, dlatego niedobory zdarzają się bardzo często. Magazyny witaminy B9 mogą zapewnić około 4 miesięcy w przypadku braku jakiegokolwiek spożycia kwasu foliowego, dlatego suplementacja często okazuje się być konieczna.

Formy suplementacji kwasu foliowego

Kwas foliowy nie występuje naturalnie w przyrodzie i otrzymywany jest syntetycznie. W żywności znajdują się natomiast foliany – czyli grupa związków pochodnych kwasu N[(6-pterydynylo)metylo]-p-aminobenzoesowego z resztą kwasu glutaminowego.

Na rynku dostępne są leki i suplementy zawierające albo sam kwas foliowy, albo aktywną formę folianów – czyli metafolinę (L-5-MTHF). Jest to forma folianów o najbardziej zredukowanej budowie – która trafia bezpośrednio do krwioobiegu. Sprawdzi się ona zdecydowanie lepiej u osób u których występuje genetyczny niedobór enzymu (reduktazy metylenotetrahydrofolianowej) uczestniczącego w przemianie kwasu foliowego do jego aktywnych metabolitów. Szacuje się, że około 50% populacji w Polsce może mieć obniżoną aktywność enzymu biorącego udziału w przemianie kwasów foliowych, dlatego coraz częściej zaleca się suplementację aktywnej formy kwasu foliowego.

Ponadto badania naukowe potwierdzają, że przyjmowanie przez kobiety ciężarne metafoliny skuteczniej podnosi stężenie kwasu foliowego we krwi, w porównaniu z suplementacją zwykłego kwasu foliowego.

Skutki niedoboru kwasu foliowego

Niedobór kwasu foliowego może przyczynić się do pojawienia się wielu uciążliwych objawów a także chorób, między innymi sercowo-naczyniowych, depresji i chorób neurodegeneracyjnych. Wynikają one ze wzrostu stężenia homocysteiny, do której przyczynia się niedobór kwasu foliowego. Niezwykle niebezpieczny jest niedobór kwasu foliowego w ciąży – może przyczynić się do zaburzenia syntezy DNA płodu, powstawania wad cewy nerwowej, bezmózgowia, a w konsekwencji – poronienia. Przed planowaną ciążą należy włączyć kwas foliowy minimum 3 miesiące wcześniej. Nie tylko w przypadku przyszłej mamy, ale również u przyszłego taty.

Nadmiar kwasu foliowego

Ze względu na utrudnione przyswajanie witaminy B9 z pożywienia, ciężko jest doprowadzić do jej przedawkowania. Niemniej jednak jeśli już do niego dojdzie – u osób które w niekontrolowany lub błędny sposób podchodzą do suplementacji – może przyczynić się do zwiększenia poziomu witaminy B9 w surowicy, a to z kolei może maskować niedobory witaminy B12, co może stanowić problem u osób z niedokrwistością z powodu niedoboru witaminy B12. Przestrzegając jednak zalecanej dawki, nie narażamy się na żadne skutki uboczne jego stosowania. Warto jednak zawsze przed rozpoczęciem przyjmowania suplementu – skonsultować się z lekarzem w celu dobrania odpowiedniej dawki i formy preparatu.

Przeciwwskazania

Jeśli nie występują u Ciebie alergie na składniki zawarte w preparatach z kwasem foliowym – nie istnieją przeciwwskazania do jego suplementacji. Na suplementację powinny jednak  uważać osoby na diecie roślinnej – gdyż u nich zdecydowanie łatwiej przedawkować tą witaminę. Warto jednak zwrócić szczególną uwagę na odstępy między suplementacją a lekami, ponieważ niektóre z nich mogą powodować zaburzenia wchłaniania kwasu foliowego. Należą do nich na przykład: kwas acetylosalicylowy, antybiotyki, środki zobojętniające kwas solny, leki przeciwdrgawkowe, chloramfenikol, furosemid, barbiturany, cholestyramina, metformina, NSAID, pankreatyna, doustna antykoncepcja, chemioterapia. Jeśli przyjmujesz któreś z tych leków – koniecznie skonsultuj z lekarzem w jakim odstępie czasu możesz przyjąć kwas foliowy.

Podsumowanie

Kwas foliowy w organizmie odpowiada za szereg ważnych funkcji. Jednocześnie niezwykle trudno dostarczyć jego odpowiednie ilości z pożywienia z uwagi na utrudnione wchłanianie. Jego niedobór może nieść za sobą wiele konsekwencji, zaczynając od pogorszenia samopoczucia, poprzez pojawienie się dolegliwości bólowych, wypadanie włosów czy suchość skóry, aż na niedokrwistości megaloblastycznej i zaburzeniach rozwoju płodu kończąc. Warto przed rozpoczęciem suplementacji sprawdzić jego poziom we krwi i skonsultować jej wynik oraz dobór odpowiedniego preparatu z lekarzem.

Klaudia Gostyńska
Dietetyk
Specjalista Elite Polska, pasjonatka zdrowego stylu życia, jogi i medytacji. Swoją specjalizację rozwija w dziedzinie psychosomatyki, psychodietetyki oraz naturalnej suplementacji.
Udostępnij
Polecane
suplement diety
Nucleozin Complete
Nucleozin Complete to starannie opracowane połączenie kompleksu pięciu czystych nukleotydów dietetycznych oraz dwóch łatwo przyswajalnych, organicznych form cynku (cytrynianu i glukonianu cynku).

suplement diety
Laktoferin Nucleo
Laktoferin Nucleo to dedykowane połączenie pięciu czystych nukleotydów dietetycznych, najwyższej jakości laktoferyny oraz łagodnej witaminy C.
suplement diety
Nucleobutin Forte
Nucleobutin Forte to specjalnie opracowane połączenie otoczkowanego maślanu sodu oraz kompleksu pięciu nukleotydów dietetycznych.
suplement diety
Collagen Nucleo
Collagen Nucleo to specjalnie opracowane połączenie kolagenu rybiego i wołowego, witaminy C oraz kompleksu pięciu nukleotydów dietetycznych.
suplement diety
Nucleoplex
Nucleoplex to dedykowany produkt przeznaczony dla osób wymagających dodatkowej suplementacji monofosforanu urydyny.
Bibliografia
  1. Stanowisko ekspertów Polskiego Towarzystwa Genetyki Człowieka i Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w sprawie zlecania i interpretacji wyników badań pod kątem wariantów genetycznych w genie MTHFR.
  2. https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2021/03/normy_zywienia_2020web.pdf
  3. Laskowska-Klita T. i in.; Kwas foliowy – rola w metabolizmie komórki; BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. – XLV, 2012, 2, str. 144–151.
  4. Sikorska – Zimny K.; Występowanie oraz wpływ kwasu foliowego na organizm ludzki; BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. – XLVI, 2013, 4, str. 496 – 501.
  5. E. Cieślik, A. Gębusia, Skutki niedostatecznej podaży kwasu foliowego ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia dla kobiet w wieku rozrodczym, Hygeia Public Health 2011, 46(4): 431-436
  6. H. Karakuła, A. Opolska, A. Kowal, M. Domański, A. Płotka, J. Perzyński, Czy dieta ma wpływ na nasz nastrój? Znaczenie kwasu foliowego i homocysteiny, Uniwersytet Medyczny w Lublinie, Katedra i Klinika Psychiatrii
  7. Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności– skrót (Warszawa, październik 2011).
  8. Agnieszka Czerwińska, Tomasz Pawłowski. Zaburzenia płodności u mężczyzn uzależnionych od alkoholu. Seksuologia Polska 2018, 16, 2, 61–66 Copyright © 2018 Via Medica, ISSN 1731–6677.