Czy kreatyna szkodzi nerkom? Kreatyna vs kreatynina w wynikach badań krwi

Monohydrat kreatyny to bez wątpienia najlepiej przebadany, najbezpieczniejszy i najbardziej efektywny suplement diety stosowany w celu poprawy siły, mocy i masy mięśniowej oraz ogólnej wydolności fizycznej [1]. Mimo opublikowania ponad tysiąca prac naukowych potwierdzających jego wszechstronne działanie wspierające zdrowie i możliwości wysiłkowe organizmu, wśród pacjentów stosujących go prozdrowotnie oraz osób uprawiających sport wyczynowo i amatorsko wciąż powraca obawa: czy kreatyna niszczy nerki? Powodem tego niepokoju są najczęściej wyniki rutynowych badań laboratoryjnych, w których u osób stosujących ten suplement wskaźnik kreatyniny we krwi bywa podwyższony. W tym artykule krok po kroku wyjaśniam fizjologiczną różnicę między kreatyną a kreatyniną oraz tłumaczę, dlaczego wyższy poziom kreatyniny w wynikach badań nie musi od razu oznaczać choroby nerek.

Kreatyna a kreatynina – czym tak naprawdę się różnią?

Aby właściwie zinterpretować wyniki badań laboratoryjnych, należy w pierwszej kolejności wyraźnie rozróżnić te dwa pojęcia, które ze względu na podobną nazwę bywają powszechnie mylone [2].

• Kreatyna: To naturalny związek organiczny wytwarzany w organizmie człowieka (przede wszystkim w wątrobie i nerkach) z aminokwasów (glicyny, argininy i metioniny), magazynowany głównie w tkance mięśniowej w postaci fosfokreatyny (PCr) [2]. Stanowi błyskawiczne źródło energii do odbudowy zużytych cząsteczek ATP podczas intensywnego wysiłku fizycznego oraz umysłowego (wspierając pracę mózgu i całego ośrodkowego układu nerwowego) [2].
• Kreatynina: Jest jedynie ubocznym, nieaktywnym biologicznie produktem rozpadu kreatyny oraz fosfokreatyny, który powstaje w mięśniach w sposób ciągły i fizjologiczny [3].

Każdego dnia około 1-2% zgromadzonej w organizmie kreatyny samoistnie i nieodwracalnie przekształca się w kreatyninę [3]. Ta z kolei trafia do krwiobiegu, skąd jest filtrowana przez nerki i wydalana z moczem [3]. O ile kreatyna jest cennym paliwem dla Twoich komórek, o tyle kreatynina to po prostu zbędny produkt przemiany materii, którego stężenie we krwi służy w medycznej diagnostyce laboratoryjnej (głównie lekarzom i diagnostom) jako wskaźnik pomocniczy do oceny czynności nerek [3].

Podwyższony poziom kreatyniny – dlaczego to nie oznacza uszkodzenia nerek?

Standardowa ocena funkcji nerek w medycznych laboratoriach diagnostycznych opiera się na pomiarze stężenia kreatyniny we krwi i wyliczeniu na jego podstawie szacowanego współczynnika filtracji kłębuszkowej (eGFR) [4]. Im więcej kreatyniny znajduje się w osoczu krwi, tym niższy wynik eGFR wskazuje wzór obliczeniowy. U osoby nieaktywnej fizycznie i niestosującej suplementów diety mogłoby to sugerować obniżoną wydolność filtracyjną nerek [4].

Jednak u osób przyjmujących monohydrat kreatyny sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Suplementacja zwiększa całkowitą pulę kreatyny w mięśniach szkieletowych nawet o 20-40%, co w czysto fizjologiczny sposób prowadzi do powstawania większej ilości jej produktu ubocznego – kreatyniny [4, 5]. Jest to przewidywalny i całkowicie niegroźny efekt większej dostępności substratu (kreatyny i fosfokreatyny) w organizmie, a nie objaw niewydolności czy uszkodzenia narządu [5]. Nerki usuwają wówczas więcej kreatyniny z ustroju wraz z moczem, pracując na w pełni prawidłowym poziomie [5].

Kreatyna a nerki – co na ten temat mówią najnowsze badania kliniczne?

Liczne badania kliniczne z udziałem różnych populacji szczegółowo analizowały wpływ krótko- i długoterminowej suplementacji kreatyną na parametry nerkowe [6]. Obszerne metaanalizy, przeglądy systematyczne oraz najnowsze zbiorcze analizy profilu bezpieczeństwa jednoznacznie wskazują, że przyjmowanie zalecanych dawek kreatyny nie powoduje uszkodzenia kłębuszków nerkowych ani nie zwiększa ryzyka wystąpienia poważnych działań niepożądanych u zdrowych osób [6-8].

Co istotne, bezpieczeństwo to zostało potwierdzone zarówno u młodych sportowców, jak i u osób starszych oraz kobiet stosujących kreatynę w celach prozdrowotnych i profilaktycznych [7-9]. Zmiany parametrów nerkowych wynikające z regularnej suplementacji kreatyną mają charakter czysto laboratoryjny i fizjologiczny, stanowiąc tzw. błąd pomiarowy tradycyjnych wzorów opartych na stężeniu kreatyniny we krwi [9].

Jak prawidłowo zbadać nerki podczas suplementacji kreatyną?

Jeśli suplementujesz kreatynę i w wynikach rutynowych badań laboratoryjnych uzyskałeś stężenie kreatyniny w surowicy krwi powyżej wartości referencyjnych (lub obniżony wskaźnik eGFR), nie wpadaj w panikę [10]. W pierwszej kolejności poinformuj swojego lekarza prowadzącego o stosowanej suplementacji kreatyną oraz intensywnym treningu siłowym, który również naturalnie podnosi poziom kreatyniny we krwi wskutek mikrouszkodzeń włókien mięśniowych [10, 11].

Aby uzyskać w pełni miarodajny obraz czynności nerek oraz ogólnego stanu układu moczowego, warto skorzystać z następujących rozwiązań diagnostycznych:

• Oznaczenie poziomu cystatyny C: Jest to białko wytwarzane w stałym tempie przez wszystkie komórki jądrzaste organizmu, a jego stężenie jest znacznie mniej zależne od masy mięśniowej, wieku czy płci niż poziom tradycyjnej kreatyniny, a także praktycznie niezależne od diety i przyjmowania kreatyny [11]. Oznaczenie eGFR na podstawie cystatyny C stanowi bardzo czuły wskaźnik i daje dokładny obraz wydolności filtracyjnej nerek, między innymi u osób uprawiających sport wyczynowo, jak i amatorsko.
• Czasowa przerwa przed badaniem krwi: Jeśli wykonanie badania cystatyny C jest utrudnione lub niedostępne, prostym i skutecznym rozwiązaniem jest wstrzymanie suplementacji kreatyną na około 5-7 dni przed planowanym pobraniem krwi. Czas ten pozwala na powrót stężenia kreatyniny w surowicy krwi do jej fizjologicznego poziomu wyjściowego [5, 13].
• Badanie ogólne moczu: Tanim, szybkim i niezwykle miarodajnym uzupełnieniem oceny czynności nerek jest rutynowe badanie ogólne moczu. Brak białkomoczu (proteinurii) oraz krwinkomoczu (hematurii) stanowi ostateczne potwierdzenie, że miąższ i kłębuszki nerkowe funkcjonują prawidłowo i nie uległy żadnym uszkodzeniom strukturalnym [4, 13].

Praktyczny przewodnik – jak bezpiecznie stosować kreatynę?

Aby czerpać maksymalne korzyści z suplementacji kreatyną bez nadmiernych obaw o stan swojego zdrowia, warto stosować się do kilku kluczowych zasad opartych na aktualnych dowodach naukowych (EBM):

• Wybieraj sprawdzony monohydrat: Jest to najlepiej przebadana, najbezpieczniejsza i najbardziej opłacalna postać kreatyny [1, 2].
• Stosuj dawkę 3-5 g dziennie: Dotychczasowe badania kliniczne wykazują, że stała dawka podtrzymująca jest w pełni wystarczająca do wysycenia mięśni szkieletowych bez konieczności nadmiernego obciążania przewodu pokarmowego fazą ładowania [5, 6, 12].
• Zadbaj o prawidłowe nawodnienie organizmu: Kreatyna wiąże wodę w komórkach mięśniowych. Wypijaj optymalnie 2,5-3 litry płynów dziennie, aby zapewnić idealne środowisko dla prawidłowej czynności nerek i anabolizmu (czyli procesów syntezy białek oraz regeneracji tkanek) [7, 9].
• Konsultacja lekarska w chorobach nerek: Osoby z wcześniej zdiagnozowaną przewlekłą chorobą nerek (PChN) lub innymi schorzeniami układu moczowego powinny każdą suplementację skonsultować z lekarzem nefrologiem [8, 13].

Podsumowanie – kreatyna a zdrowie nerek

Zwiększenie stężenia kreatyniny w surowicy krwi u osób stosujących monohydrat kreatyny jest naturalną konsekwencją metaboliczną większej puli fosfokreatyny w mięśniach szkieletowych [4, 13]. Dotychczas opublikowane badania naukowe oraz obszerne analizy bezpieczeństwa oparte na zgłoszeniach zdarzeń niepożądanych jednoznacznie potwierdzają, że kreatyna przyjmowana przez zdrowe osoby w zalecanych dawkach jest w pełni bezpieczna dla czynności nerek [6, 8, 13]. Świadoma suplementacja kreatyną połączona z odpowiednim nawodnieniem oraz ewentualnym oznaczeniem cystatyny C – czułego parametru nerkowego wykorzystywanego do rzetelnej oceny wskaźnika filtracji kłębuszkowej (eGFR) – pozwala bezpiecznie czerpać pełne korzyści dla wyników sportowych, wyglądu sylwetki i ogólnego stanu zdrowia.